Θεραπεία εκφύλισης ωχράς κηλίδας: Νεότερες επιλογές μακράς δράσης

Η σωστή θεραπεία εκφύλισης ωχράς κηλίδας μπορεί να προστατεύσει την κεντρική όραση, δηλαδή την όραση που χρειαζόμαστε για διάβασμα, οδήγηση και αναγνώριση προσώπων. Η εκφύλιση ωχράς κηλίδας της ηλικίας είναι από τις συχνότερες αιτίες σοβαρής απώλειας όρασης μετά τα 60. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας την κατατάσσει στις κύριες αιτίες προβλημάτων όρασης παγκοσμίως. Στο άρθρο αυτό εξηγούμε τις δύο μορφές της νόσου, τις νεότερες ενέσεις μακράς δράσης και τα σημάδια που θέλουν άμεσο έλεγχο.

Τι είναι η εκφύλιση ωχράς κηλίδας

Η ωχρά κηλίδα είναι το κεντρικό σημείο του αμφιβληστροειδούς. Εκεί υπάρχουν τα κύτταρα που μας δίνουν καθαρή, λεπτομερή εικόνα. Με την ηλικία, αυτή η περιοχή μπορεί να φθαρεί σταδιακά. Η περιφερική όραση συνήθως μένει, άρα ο ασθενής δεν χάνει εντελώς την όραση, αλλά συναντά μεγάλη δυσκολία στις καθημερινές εργασίες.

Υπάρχουν δύο βασικές μορφές:

• Ξηρή μορφή: είναι η πιο συχνή και προχωρά αργά, σε χρόνια. Στα προχωρημένα στάδια μπορεί να καταλήξει σε γεωγραφική ατροφία.
• Υγρή (νεοαγγειακή) μορφή: είναι λιγότερο συχνή, αλλά προκαλεί τη μεγαλύτερη απώλεια όρασης. Νέα, εύθραυστα αγγεία μεγαλώνουν κάτω από τον αμφιβληστροειδή, αφήνουν υγρό ή αίμα και καταστρέφουν γρήγορα την ωχρά.

Παράγοντες κινδύνου είναι η ηλικία, το κάπνισμα, το οικογενειακό ιστορικό και η αρτηριακή υπέρταση. Το κάπνισμα είναι ο σημαντικότερος παράγοντας που μπορούμε να αλλάξουμε.

Συμπτώματα που θέλουν έλεγχο από οφθαλμίατρο

Η ξηρή μορφή αλλάζει την όραση σιγά σιγά. Η υγρή μορφή μπορεί να αλλάξει την εικόνα μέσα σε λίγες ημέρες. Κλείστε γρήγορα ραντεβού με οφθαλμίατρο αν παρατηρήσετε:

• ευθείες γραμμές που μοιάζουν κυματιστές, όπως οι αρμοί στα πλακάκια ή οι γραμμές ενός βιβλίου.
• θολή ή σκοτεινή περιοχή στο κέντρο της εικόνας.
• δυσκολία στο διάβασμα ή στην αναγνώριση προσώπων.
• χρώματα πιο ξεθωριασμένα από πριν, ή ανάγκη για πολύ περισσότερο φως.

Το πλέγμα Amsler βοηθά στον έλεγχο στο σπίτι. Κοιτάτε το κάθε εβδομάδα, με το ένα μάτι κάθε φορά. Αν δείτε νέες στραβές ή σβησμένες γραμμές, μην περιμένετε τον επόμενο προγραμματισμένο έλεγχο. Η έγκαιρη έναρξη της θεραπείας στην υγρή μορφή προστατεύει την όραση πολύ καλύτερα από την καθυστερημένη.

Πώς λειτουργεί η θεραπεία εκφύλισης ωχράς κηλίδας με anti-VEGF

Στην υγρή μορφή, κεντρικό ρόλο παίζει μια πρωτεΐνη που ονομάζουμε VEGF. Αυτή σπρώχνει τον οργανισμό να φτιάχνει τα παθολογικά αγγεία. Τα φάρμακα anti-VEGF δεσμεύουν αυτή την πρωτεΐνη, μειώνουν τη διαρροή υγρού και φρενάρουν τη βλάβη.

Ο οφθαλμίατρος χορηγεί το φάρμακο με μια μικρή ένεση μέσα στο μάτι (ενδοϋαλοειδική ένεση). Το National Eye Institute αναφέρει ότι η αγωγή αυτή μπορεί να επιβραδύνει ή να σταματήσει την απώλεια όρασης. Σε αρκετούς ασθενείς βελτιώνει και την όραση. Δεν θεραπεύει οριστικά τη νόσο, γι’ αυτό συνήθως συνεχίζουμε για μεγάλο διάστημα.

Στην αρχή δίνουμε συνήθως τρεις ή τέσσερις ενέσεις, μία κάθε μήνα. Μετά, ο γιατρός ελέγχει το μάτι με οπτική τομογραφία συνοχής (OCT). Αν η ωχρά μένει «στεγνή», αραιώνει σταδιακά τα διαστήματα. Αυτό το σχήμα το λέμε «θεραπεία και επέκταση».

Νεότερες επιλογές μακράς δράσης: τι αλλάζει στην πράξη

Τα παλαιότερα φάρμακα (ρανιμπιζουμάμπη, αφλιμπερσέπτη 2 mg και, εκτός ένδειξης, μπεβασιζουμάμπη) χρειάζονταν συχνά ένεση κάθε 4 έως 8 εβδομάδες. Τα νεότερα σκευάσματα στοχεύουν σε μεγαλύτερα διαστήματα:

• Φαρισιμάμπη: δρα στον VEGF και στην αγγειοποιητίνη-2. Μετά τις αρχικές μηνιαίες δόσεις, αρκετοί ασθενείς φτάνουν σε διαστήματα 12 έως 16 εβδομάδων.
• Αφλιμπερσέπτη 8 mg: υψηλότερη δόση της γνωστής ουσίας, που σε κατάλληλους ασθενείς επιτρέπει επίσης αραιότερες ενέσεις.

Οι επιλογές αυτές αφορούν και νέους ασθενείς και όσους έχουν ήδη κάνει παλαιότερες ενέσεις anti-VEGF. Ο οφθαλμίατρος αποφασίζει με βάση την ανταπόκριση στο OCT και όχι με σταθερό ημερολόγιο. Μερικοί ασθενείς χρειάζονται ακόμη συχνές ενέσεις. Για τον ηλικιωμένο και την οικογένεια, λιγότερες επισκέψεις σημαίνουν λιγότερες μετακινήσεις, λιγότερο άγχος και πιο εύκολη τήρηση του προγράμματος.

Η ένεση βήμα προς βήμα

Η διαδικασία κρατά λίγα λεπτά. Ο γιατρός βάζει αναισθητικές σταγόνες και αντισηπτικό διάλυμα. Ένα μικρό εργαλείο κρατά τα βλέφαρα ανοιχτά. Οι περισσότεροι ασθενείς νιώθουν μόνο πίεση. Μετά την ένεση, το μάτι μπορεί να τσούζει ή να κοκκινίσει για μία ή δύο ημέρες. Μικρά «μαυράκια» στην όραση συνήθως υποχωρούν σύντομα.

Καλό είναι να έρχεστε με συνοδό και να μην οδηγήσετε την ίδια ημέρα. Μην τρίβετε το μάτι και ακολουθήστε τις οδηγίες για τις σταγόνες.

Κίνδυνοι και πότε να ζητήσετε άμεσα βοήθεια

Οι σοβαρές επιπλοκές είναι σπάνιες, όχι όμως μηδενικές. Η πιο σοβαρή είναι η λοίμωξη μέσα στο μάτι (ενδοφθαλμίτιδα), που συμβαίνει περίπου μία φορά στις μερικές χιλιάδες ενέσεις. Πιο σπάνια μπορεί να εμφανιστεί φλεγμονή, αύξηση της πίεσης του ματιού ή αποκόλληση αμφιβληστροειδούς.

Προσέξτε τις πρώτες ημέρες μετά την ένεση. Ζητήστε οφθαλμίατρο την ίδια ημέρα αν ο πόνος μεγαλώνει, η κοκκινίλα χειροτερεύει, η όραση πέφτει ή το φως ενοχλεί έντονα.

Η ξηρή μορφή: τι μπορούμε να κάνουμε

Οι ενέσεις anti-VEGF δεν έχουν θέση στην ξηρή μορφή. Σε ενδιάμεσο στάδιο, ειδικά συμπληρώματα τύπου AREDS2 μειώνουν τον κίνδυνο εξέλιξης σε προχωρημένη νόσο. Ο οφθαλμίατρος κρίνει αν σας ταιριάζουν, γιατί δεν ωφελούν όσους δεν έχουν τη νόσο. Για τη γεωγραφική ατροφία υπάρχουν νεότερα φάρμακα σε ορισμένες χώρες, αλλά στην Ευρώπη η διαθεσιμότητά τους είναι περιορισμένη. Η διακοπή του καπνίσματος, η διατροφή με πράσινα φυλλώδη λαχανικά και ψάρια και ο τακτικός έλεγχος παραμένουν η βάση. Περισσότερα για τη διατροφή θα βρείτε στους βασικούς κανόνες διατροφής στην τρίτη ηλικία του ΔΕΛΦΙΝΙ.

Καθημερινή ζωή με χαμηλή όραση

Η μειωμένη κεντρική όραση αυξάνει τον κίνδυνο για πτώσεις και λάθη στα φάρμακα. Καλός φωτισμός, έντονες αντιθέσεις χρωμάτων, μεγεθυντικοί φακοί και μεγάλα γράμματα στα κουτιά των φαρμάκων κάνουν μεγάλη διαφορά. Δείτε και τον οδηγό μας για την πρόληψη πτώσεων στο σπίτι για πρακτικές αλλαγές. Το NHS προτείνει επίσης υπηρεσίες χαμηλής όρασης και συμβουλευτική, γιατί η απώλεια όρασης συχνά φέρνει άγχος ή απομόνωση. Στο ΔΕΛΦΙΝΙ, η ιατρική παρακολούθηση περιλαμβάνει τη συνεργασία με τον οφθαλμίατρο, ώστε να μην ξεχνάμε κανένα ραντεβού για ένεση.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσο διαρκεί η δράση των νέων φαρμάκων anti-VEGF;

Μετά τις αρχικές μηνιαίες ενέσεις, πολλοί ασθενείς φτάνουν σε διαστήματα 12 έως 16 εβδομάδων. Η διάρκεια διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο, και ο γιατρός την ορίζει με βάση το OCT.

Πονάει η ένεση στο μάτι;

Οι αναισθητικές σταγόνες κάνουν τη διαδικασία ανεκτή. Οι περισσότεροι νιώθουν πίεση και όχι πόνο, ενώ μια ελαφριά ενόχληση περνά μέσα σε λίγες ώρες ή μία ημέρα.

Ποιοι ασθενείς μπορούν να κάνουν τη θεραπεία;

Όσοι έχουν την υγρή μορφή της νόσου, είτε ξεκινούν τώρα είτε έχουν ήδη κάνει παλαιότερες ενέσεις anti-VEGF. Ο οφθαλμίατρος αξιολογεί το ιστορικό και τις εξετάσεις πριν προτείνει το κατάλληλο φάρμακο.

Θα σταματήσω κάποτε τις ενέσεις;

Η υγρή μορφή είναι χρόνια νόσος. Κάποιοι ασθενείς κάνουν διάλειμμα όταν η ωχρά μένει σταθερή για μεγάλο διάστημα, αλλά χρειάζονται τακτικούς ελέγχους, γιατί η νόσος μπορεί να ενεργοποιηθεί ξανά.

Αν θέλετε εξατομικευμένη καθοδήγηση για τον δικό σας άνθρωπο, επικοινωνήστε μαζί μας και θα σας απαντήσουμε.