
Φροντίδα ηλικιωμένου στο σπίτι ή σε οργανωμένη Μονάδα; Οδηγός αποφάσεων
03/09/2026
Εξέταση αίματος για Αλτσχάιμερ: Ο ρόλος του p-tau217
08/09/2026Τα μονοκλωνικά αντισώματα κατά του αμυλοειδούς είναι η πρώτη κατηγορία φαρμάκων που επιβραδύνει μετρήσιμα την πορεία της νόσου Alzheimer. Για χρόνια, η θεραπεία βοηθούσε μόνο στα συμπτώματα. Τα νέα φάρμακα, η λεκανεμάμπη και η δονανεμάμπη, στοχεύουν σε μία από τις βασικές βλάβες της νόσου. Δεν θεραπεύουν το Alzheimer και δεν ταιριάζουν σε όλους. Σε αυτόν τον οδηγό εξηγούμε τι κάνουν, ποιους αφορούν και ποιους κινδύνους έχουν.
Πώς δρουν τα μονοκλωνικά αντισώματα στον εγκέφαλο
Στη νόσο Alzheimer, μια πρωτεΐνη που λέμε β-αμυλοειδές σχηματίζει πλάκες ανάμεσα στους νευρώνες. Μαζί με την πρωτεΐνη tau, οι πλάκες αυτές συμβάλλουν στη σταδιακή βλάβη των εγκεφαλικών κυττάρων. Τα αντισώματα είναι εργαστηριακές πρωτεΐνες που αναγνωρίζουν το αμυλοειδές και διευκολύνουν το ανοσοποιητικό να το απομακρύνει. Με την ηλικία αλλάζει και το ίδιο το ανοσοποιητικό, όπως εξηγούμε στο άρθρο για την αντιμετώπιση της ανοσογήρανσης.
Στις μελέτες, οι τομογραφίες PET έδειξαν μεγάλη μείωση του αμυλοειδούς. Το σημαντικότερο όμως για την οικογένεια είναι η κλινική πορεία. Η επιδείνωση στη μνήμη και στη λειτουργικότητα ήταν πιο αργή κατά περίπου 27–35% σε διάστημα 18 μηνών. Το ποσοστό διέφερε ανάλογα με το φάρμακο και την ομάδα ασθενών. Σε απόλυτους αριθμούς, η διαφορά αντιστοιχεί σε λίγους μήνες καθυστέρησης μέσα σε ενάμιση χρόνο. Είναι πραγματικό όφελος, αλλά μέτριο.
Λεκανεμάμπη και δονανεμάμπη: οι βασικές διαφορές
- Λεκανεμάμπη: ενδοφλέβια έγχυση κάθε δύο εβδομάδες, διάρκειας περίπου μίας ώρας.
- Δονανεμάμπη: ενδοφλέβια έγχυση κάθε τέσσερις εβδομάδες, διάρκειας περίπου μισής ώρας. Ο γιατρός μπορεί να τη σταματήσει όταν η PET δείξει ότι το αμυλοειδές έχει καθαρίσει.
Μετά από αξιολόγηση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων η λεκανεμάμπη και αργότερα η δονανεμάμπη πήραν έγκριση στην ΕΕ με αυστηρούς όρους. Στην Ευρώπη, τα φάρμακα αφορούν άτομα που δεν έχουν δύο αντίγραφα του γονιδίου APOE4. Η διαθεσιμότητα και η αποζημίωση διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Ρωτήστε τον νευρολόγο σας για τα δεδομένα της Ελλάδας.
Ποιοι ασθενείς μπορεί να έχουν όφελος
Τα αντισώματα έχουν θέση μόνο στα πρώτα στάδια. Αφορούν άτομα με ήπια γνωστική διαταραχή ή ήπια άνοια λόγω Alzheimer. Σε μέτρια ή σοβαρή άνοια δεν έχουν αποδείξει όφελος. Πριν από την έναρξη, ο νευρολόγος συνήθως ζητά:
- επιβεβαίωση του αμυλοειδούς με PET ή εξέταση εγκεφαλονωτιαίου υγρού.
- γονιδιακό έλεγχο APOE4, γιατί επηρεάζει τον κίνδυνο παρενεργειών.
- μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου, για να αποκλείσει μικροαιμορραγίες και άλλες βλάβες.
- ανασκόπηση των φαρμάκων, ιδίως των αντιπηκτικών.
Οι νέες εξετάσεις αίματος διευκολύνουν πλέον τον αρχικό έλεγχο. Για τις νεότερες προσεγγίσεις στη γήρανση, δείτε και τα σενολυτικά φάρμακα. Περισσότερα θα βρείτε στο άρθρο για την εξέταση αίματος για Αλτσχάιμερ του blog μας. Αν ακόμη δεν υπάρχει διάγνωση, ξεκινήστε από τα πρώιμα σημάδια άνοιας και μιλήστε με τον γιατρό.
Οι κίνδυνοι: τι είναι το ARIA
Η κύρια παρενέργεια έχει το όνομα ARIA. Πρόκειται για αλλαγές που δείχνει η μαγνητική: τοπικό οίδημα ή μικρές αιμορραγίες στον εγκέφαλο. Στις μελέτες, το οίδημα εμφανίστηκε περίπου σε ένα στα οκτώ άτομα με λεκανεμάμπη και σε ένα στα τέσσερα με δονανεμάμπη. Τις περισσότερες φορές δεν έδωσε συμπτώματα και υποχώρησε μέσα σε εβδομάδες ή μήνες.
Σπάνια όμως το ARIA προκαλεί πονοκέφαλο, σύγχυση, διαταραχές όρασης ή σπασμούς. Υπήρξαν και λίγα σοβαρά περιστατικά. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος σε όσους έχουν δύο αντίγραφα του APOE4 και σε όσους παίρνουν αντιπηκτικά. Για τον λόγο αυτό, ο νευρολόγος προγραμματίζει μαγνητικές τομογραφίες πριν από την έναρξη και σε συγκεκριμένα σημεία τους πρώτους μήνες. Αν ο ασθενής έχει νέο πονοκέφαλο, σύγχυση ή αλλαγή στην όραση, ενημερώστε αμέσως την ομάδα θεραπείας.
Πώς μοιάζει η θεραπεία στην πράξη
Ο ασθενής κάνει την έγχυση σε νοσοκομείο ή κέντρο εγχύσεων. Κατά τη διάρκεια, οι νοσηλευτές τον παρακολουθούν για αντιδράσεις, όπως πυρετό, ρίγος ή ζάλη. Οι αντιδράσεις αυτές είναι συνήθως ήπιες. Η θεραπεία απαιτεί πολλές επισκέψεις, μετακινήσεις και συνοδό. Αυτό έχει βάρος για έναν ηλικιωμένο και για τον φροντιστή του, και καλό είναι να το συζητήσετε από την αρχή.
Τα αντισώματα δεν αντικαθιστούν τα γνωστά φάρμακα για τα συμπτώματα, όπως η δονεπεζίλη ή η μεμαντίνη. Ο νευρολόγος αποφασίζει αν θα συνεχιστούν παράλληλα.
Η καθημερινή φροντίδα παραμένει βασική
Κανένα φάρμακο δεν αντικαθιστά την καλή καθημερινή φροντίδα. Η ρύθμιση της πίεσης και του σακχάρου, η κίνηση, ο καλός ύπνος, η ακοή και η κοινωνική επαφή στηρίζουν τη λειτουργικότητα. Δραστηριότητες που διεγείρουν τη σκέψη στηρίζουν την ποιότητα ζωής. Ιδέες θα βρείτε στο άρθρο για τη νοητική ενδυνάμωση ηλικιωμένων του ΔΕΛΦΙΝΙ.
Στο ΔΕΛΦΙΝΙ, η ιατρική παρακολούθηση περιλαμβάνει συνεργασία με τον θεράποντα νευρολόγο, τήρηση του προγράμματος εξετάσεων και προσοχή σε κάθε νέο σύμπτωμα. Πληροφορίες για οικογένειες δίνει και η Alzheimer’s Association στη σχετική σελίδα της.
Συχνές ερωτήσεις
Θεραπεύουν οριστικά τα μονοκλωνικά αντισώματα το Alzheimer;
Όχι. Στις μελέτες επιβράδυναν την επιδείνωση κατά περίπου 27–35% σε 18 μήνες. Η νόσος συνεχίζει να προχωρά, αλλά πιο αργά.
Πόσο συχνά χρειάζεται μαγνητική τομογραφία;
Πριν από την πρώτη έγχυση και σε προκαθορισμένα σημεία τους πρώτους μήνες, σύμφωνα με το πρόγραμμα κάθε φαρμάκου. Νέα συμπτώματα μπορεί να οδηγήσουν σε επιπλέον εξέταση.
Μπορούν ασθενείς σε προχωρημένο στάδιο να λάβουν την αγωγή;
Όχι. Τα φάρμακα έχουν έγκριση μόνο για ήπια γνωστική διαταραχή ή ήπια άνοια λόγω Alzheimer. Σε πιο προχωρημένα στάδια δεν έχουν αποδείξει όφελος.
Πώς ξέρουμε αν η θεραπεία βοηθά;
Ο νευρολόγος παρακολουθεί τη μνήμη και την καθημερινή λειτουργικότητα με τεστ και συζήτηση με την οικογένεια. Η απεικόνιση δείχνει τη μείωση του αμυλοειδούς, αλλά ο ασθενής δεν νιώθει απαραίτητα βελτίωση, γιατί ο στόχος είναι η πιο αργή επιδείνωση.
Αν θέλετε εξατομικευμένη καθοδήγηση για τον δικό σας άνθρωπο, επικοινωνήστε μαζί μας και θα σας απαντήσουμε.





